Je kent greenwashing. Het bedrijf dat zichzelf duurzaam noemt terwijl er achter de schermen weinig verandert. Mooie campagnes, een groen logo, misschien een boompje geplant. Maar de kernprocessen? Die draaien gewoon door.

Er is een equivalent in de wereld van werk. We noemen het wellbeing washing.

En het komt vaker voor dan de meeste organisaties willen toegeven.

Wat is wellbeing washing?

Wellbeing washing is wat er gebeurt als een organisatie naar buiten toe laat zien dat ze investeert in het welzijn van medewerkers, terwijl de werkelijke impact minimaal is. Niet per se omdat de intentie ontbreekt. Maar omdat het aanbod losstaat van de plek waar het probleem ontstaat: het dagelijkse werk.

Een concrete definitie: wellbeing washing is het aanbieden van welzijnsinitiatieven die op papier aanwezig zijn, maar in de praktijk nauwelijks worden gebruikt of structureel niets veranderen aan de omstandigheden die werkdruk, uitval en ongezond werk veroorzaken.

Het gaat dus niet om bedrog. Het gaat om het effect.

Hoe ziet het eruit in de praktijk?

De meest herkenbare vorm: een organisatie biedt toegang tot een platform voor mentale gezondheid. Medewerkers kunnen er terecht voor coaching, therapie of mindfulness. Het staat vermeld in het arbeidsvoorwaardenpakket. Het wordt genoemd in het MT als bewijs dat er iets wordt gedaan aan welzijn.

Maar kijk naar de gebruikscijfers. Een handjevol medewerkers logt ooit in. De mensen die het hardst worden geraakt door werkdruk, die structureel te veel hooi op hun vork hebben, die al maanden te veel ballen in de lucht houden? Die komen er niet aan toe. Geen tijd. Geen ruimte. Urgentie wint altijd van gezondheid.

Het aanbod is er. De impact niet.

En dat is precies de kern van wellbeing washing: de investering is zichtbaar, het effect niet.

Waarom doen organisaties dit?

Hier is de ongemakkelijke waarheid: het is bijna altijd onbedoeld.

Organisaties willen oprecht iets doen aan welzijn. De druk vanuit medewerkers, vanuit de maatschappij, vanuit verzuimcijfers is groot. Dus er wordt geïnvesteerd. Er komen programma's, platforms, trainingen. Er wordt een welzijnsbudget vrijgemaakt.

Maar de manier waarop welzijn wordt aangepakt, volgt een logica die eigenlijk niet klopt.

De redenering gaat zo: als medewerkers voldoende ondersteuning krijgen aangeboden, zullen ze minder uitvallen. Meer aanbod leidt tot minder verzuim.

Gedragswetenschap vertelt een ander verhaal. Mensen veranderen hun gedrag niet omdat er iets beschikbaar is. Ze veranderen hun gedrag als het past binnen de context van hun dagelijkse leven. Alles wat extra tijd, extra aandacht of extra energie vraagt, heeft het moeilijk. Zeker op het moment dat die energie er al niet meer is.

En dat is precies het probleem. Wellbeing-initiatieven komen bovenop het werk in plaats van erin. Ze vragen extra moeite op het moment dat mensen die moeite niet hebben.

Het schuldgevoel dat wordt afgekocht

Er is nog een mechanisme dat meespeelt, en dit is misschien het meest ongemakkelijke.

Veel welzijnsinitiatieven dienen ook een intern doel: het geruststellen van de organisatie zelf.

Als er een platform beschikbaar is, als er een programma is, als er aandacht is voor welzijn, dan is de organisatie in staat om te zeggen: wij doen er iets aan. En daarmee vervalt impliciet de verantwoordelijkheid voor structurele oorzaken.

"We bieden toegang tot een psycholoog" is een makkelijker antwoord dan "we kijken kritisch naar hoe werk is verdeeld, hoe prioriteiten worden gesteld, en waar het werk structureel te veel vraagt van mensen."

Het eerste is zichtbaar en te communiceren. Het tweede is complex en vraagt om eerlijkheid over hoe de organisatie zelf bijdraagt aan het probleem.

Net als bij greenwashing is de schuld niet primair bij de aanbieder van het welzijnsproduct. De aanbieder levert wat er gevraagd wordt. De verantwoordelijkheid ligt bij de organisatie die het aanbod inkoopt, ermee naar buiten treedt, en vervolgens niet kritisch kijkt naar het effect.

Hoe herken je wellbeing washing?

Er zijn signalen die wijzen op wellbeing washing, ook als de intentie goed is:

Welzijnsinitiatieven worden gemeten in aanbod, niet in gebruik of effect. Het gaat over hoeveel programma's er zijn, niet over hoeveel mensen er daadwerkelijk baat bij hebben.

De mensen die het het hardst nodig hebben, maken er het minst gebruik van. Overbelaste medewerkers en managers zijn structureel afwezig in de deelnamecijfers.

Welzijn wordt besproken als iets wat los staat van operationele beslissingen. Bezetting, werkdruk, prioriteiten en planning worden in een andere vergadering besproken dan welzijn.

Na een welzijnsmeting of een hoge verzuimcijfer volgt een nieuw initiatief in plaats van een analyse van wat het werk zelf veroorzaakt.

Er is geen zicht op of het welzijnsaanbod iets verandert aan de onderliggende patronen die voor druk zorgen.

Wat is het alternatief?

Wellbeing washing is niet op te lossen met beter aanbod. Het is op te lossen met een ander uitgangspunt.

De vraag is niet: welk welzijnsinitiatief voegen we toe? De vraag is: waar in het werk ontstaat de druk die we proberen op te vangen?

Dat vraagt om zicht op hoe werk dagelijks verloopt. Niet via een jaarlijkse meting, maar continu. Niet via een score op een schaal van één tot tien, maar via concrete signalen over waar het werk knelt: welke taken structureel te zwaar wegen, waar prioriteiten onduidelijk zijn, waar samenwerking meer energie kost dan oplevert.

En het vraagt om bereidheid om die signalen te verbinden aan operationele beslissingen. Niet aan een welzijnsprogramma ernaast, maar aan hoe werk is ingericht.

Welzijn is geen initiatief dat je toevoegt. Het is een uitkomst van hoe werk is georganiseerd.

Tot slot

Greenwashing is schadelijk omdat het de illusie wekt dat er iets verandert terwijl de werkelijke oorzaken intact blijven. Wellbeing washing werkt hetzelfde.

Het geruststelt. Het maakt iets zichtbaar dat het gevoel geeft van actie. Maar het verandert niets aan wat het dagelijkse werk zwaar maakt.

En intussen loopt de 6,2 op werkdruk door naar een 6,1. En niemand snapt precies waarom.

De eerste stap is het benoemen. Dit is wellbeing washing. En het is tijd om er anders naar te kijken.